My CMS

Waarheen? Waarvoor?

12aIn 2020 vliegen we allemaal in raketjes naar kantoor. Vijf jaar later vindt het WK voetbal voor de tweede keer plaats in Irak. En nog eens vijf jaar later wint Nederland het Eurovisie Songfestival.

De toekomst verkennen zonder te verzanden in malle suggesties of onwaarschijnlijke toestanden is zo eenvoudig nog niet. We kennen een rijke traditie in het voorspellen van apocalypsen, buitenaardse bemoeienis en goddelijke interventies, waarvan de meeste niet uit bleken te komen, zachtjes uitgedrukt. Lees Lucas Reinders ‘De natuur’ er eens op na, voor een hilarische uiteenzetting over hoe de mens door de eeuwen heen probeert de wereld te begrijpen en er grip op te krijgen. Pagina’s vol misvattingen, onterechte veronderstellingen en onjuiste conclusies. Mijn God, dat we überhaupt nog zo ver kwamen. Dat toch nog het wiel, wifi en gesneden brood is ontdekt.

In de categorie toekomstkijkers verdient Jos de Mul zonder meer de Gouden Kristallen Bol. Als hoogleraar wijsgerige antropologie is hij een actief denker over de impact van nieuwe technologie op kunst en onze manier van leven. De cultuurfilosoof De Mul registreert wat er gebeurt, hoe het zover kwam en waar dat allemaal toe kan leiden. En dat levert een fascinerend verhaal op.

Loop maar eens mee met De Mul, voor een geweldige rondleiding door het verleden om te ontdekken hoe het allemaal zo ver is gekomen. Zijn essay ‘Kunstmatig van nature’ is nergens zweverig of zelfs maar complex terwijl het toch pittige kost aanstipt. De Mul weet dat het lastig is om door te dringen tot het wezen van de mens, vanwege de overmaat aan empirische kennis die de afgelopen eeuwen is opgedaan. Vervolgens gebruikt hij de verzamelde kennis uit evolutiebiologie, biochemie en cognitiewetenschappen om helder te verklaren hoe ons universum is ontstaan, waar het leven vandaan komt en wat ons bewustzijn precies betekent. Dat laatste brengt hem op een essentieel punt, waar hij op voortborduurt: het gedachtengoed van Helmuth Plessner, bioloog, filosoof en socioloog. Het evolutionaire succes van de mens is dat hij kunstmatig van nature is, dat het kenmerkend is voor onze soort om door te ontdekken en te bouwen allerlei functies aan het menszijn toe te voegen. Na het vuur, zwaartekracht en licht knutselen we nu aan dna, genoom, neuronen en robotica. Zodat de toekomst straks weer een heel andere mens laat zien, omdat het nu eenmaal eigen aan de mens is om aan zichzelf door te blijven bouwen: Homo Sapiens 3.0.

Hoe Homo Sapiens er over een paar honderd jaar uitziet? Ook daar heeft De Mul uitvoerig over nagedacht. Uiteraard maakt hij hier een sterk voorbehoud, want niemand kent de grillen van het lot. Maar als wijsgerige vindt hij het wenselijk om hierover na te denken als oefening om het bewustzijn te scherpen, mits de lijnen helder blijven. Want we zien wel degelijk duidelijke patronen in de ontwikkelingen. Zo breidt de mens bijvoorbeeld voortdurend zijn woongebied verder uit, van Afrika tot Mars. En werkt hij voortdurend aan het outsourcen van cognitieve functies, zoals met het schrift en de computer. De Mul trekt die lijnen door en komt dan op drie mogelijke toekomstscenario’s.

In het Zwermgeest-scenario veranderen we niet biologisch als persoon, maar gaan we samenklitten, een gecombineerde soortgroep. Collectief kennis opbouwen, bezitten en delen waarbij alles wat we weten direct voor iedereen beschikbaar is. Als een soort Gigapedia bouwen we aan een gemeenschappelijke vorm, waarbij eigen identiteit en lichaam in belang afneemt. Verbeter de mens, combineer het vermogen van het individu tot een zwerm. Een stap verder is het Alien-scenario, waarbij we mensen genetisch verbouwen en de natuurlijke evolutie zelf in de hand nemen. Ziektes en gebreken eruit, betere fysieke eigenschappen erin. Over honderd jaar zijn we allemaal gezond, intelligent, empathisch en worden we 160 jaar oud. Alleen nog even goed regelen wie het patent op deze biotech-producten exploiteert. Tenslotte rekent het Zombie-scenario grondig af met de beperking van lichaam en geest. Waarom sleutelen aan mensen als de techniek je in staat stelt betere versies te bouwen? In plaats van moeizaam zo’n vleeslichaam door het leven te slepen bouwen we dat gewoon na, en repareren onderdelen die stuk gaan of verandering behoeven. De Man van Staal, maar dan met een echt uiterlijk en echte emoties, gebaseerd op het ontwerp van een echt mens: het genoom.

Kansen genoeg dus, maar wat het gaat worden weet De Mul ook niet natuurlijk. Dat er iets komt is onvermijdelijk, want de mens is een eeuwig zoekend, altijd aan verbetering sleutelende dwarsdenker die nooit klaar is, nooit ophoudt met zoeken. Zo zijn we veroordeeld tot het lot van eeuwig toekomstige, die rusteloos blijft worstelen met wie hij is en wat hij kan. Gedurfde stappen vooruitdenken, zoals De Mul doet kan dan helpen om de richting waarin we gaan een ietsie bij te sturen.

Wat de toekomst brengt? Worden we robotjes of een mensenzwerm? Wordt FC Twente dit jaar nog eens kampioen? Van het concert des levens heeft niemand het programma. Maar als een erudiete versie van Mieke Telkamp komt Jos de Mul in ieder geval wel met een spannend concept.

LINKS

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *